Reflectie – Methodes

alfabetische volgorde)

Inleiding

De volgende opsomming is door me slechts bedoelt om je een overzicht te geven wat voor methodes er zijn zodat je een eigen keuze kan maken welk model je aanspreekt. En daarna moet je even zelf verder zoeken, mijn beschrijving is beslist niet van iemand die er jaren op gestudeerd heeft, ik stak er slechts een paar dagen tijd in. Dus zoek bij de echte kennis houders en makers.

Methodes van Reflecteren

(op alfabetische volgorde)

Brainstorm reflectie

Wat is het? Een methode waarbij jij je onderwerp naar voren brengt waarover je wil reflecteren en een groep mensen om je heen helpt je dan met vragen te maken die jij jezelf kan stellen. Dit heeft nut voor iedereen die betrokken is, want je leert andere manier kijken, luisteren en vragen.

Hoe doe je het?

Je hebt een paar mensen nodig: iemand die wil reflecteren, een paar andere en een facilitator.

De stappen die je neemt:

Stap 1. Je vertelt waarover je wil reflecteren. Een situatie, iets wat je deed, iets wat een ander effect had dan je dacht, etc.

Stap 2. Wat maakte dat je zo dacht of voelde als je dacht of voelde, vertel dat.

Stap 3. Welke vraag heb je daarbij voor de groep (eigenlijk jezelf)

Stap 4. De mensen om je heen mogen een tijdje vragen aan je stellen om zo voor hen je punt helder te krijgen.

Stap 5. De groepsleden om je heen zetten dan vragen op een flipover of plakkertjes.

Stap 6. Dan die plakkertjes wat in groepjes zetten. (afijn het standaard brainstorm proces) Evt nog verder gaan om de vragen die nu in groepjes staan verder te verdiepen.

Stap 7. Je beantwoord de vragen die je op de plakkertjes ziet staan. (eventueel koppel je er theorie aan, direct of later)

Stap 8. Je vertelt aan de groep wat je gaat doen, wat je nog extra nodig hebt en wanneer je terug komt bij de groep.

RR: heb dit een paar keer gedaan wat jaren geleden. Had er veel tegenzin in. Pfff… waarom zouden die mensen om me heen iets zinvols kunnen vragen dat ik nog niet kon vragen. En mezelf kwetsbaar opstellen, prima, maar wel op mijn condities. Maar het was erg leuk en leerzaam. Helaas heb ik daarna nooit zin het op te volgen, stop het in een doosje ‘ook weer eens gedaan’…. En dat heeft dan ook weer een reflectie nodig… 😉

CARL framework

Wat is het? Context, Action, Results, Learning.

Hoe doe je het? Zoek op het internet.

Cirkelreflectie.

Zie bij Spiraalreflectie

Dewey methode

Wat is het? Een traditionele definitie van reflectie begint bij het werk van de Amerikaanse filosoof John Dewey. Bij Dewey is reflectie een manier van bewust denken (Dewey, 1910). Het is bewust worden van je denkproces, het is nadenken. In die zin is het ook het terugblikken.

Hoe doe je het? De reflectiecirkel die doorlopen wordt, heeft meestal vier of vijf stappen en bestaat uit 1) stilstaan bij het handelen, dus wat je doet, 2) beschrijving geven daarvan, 3) evaluatie maken, 4) alternatieven bedenken, en 5) deze weer in de praktijk brengen.

Hoe gaat degene die handelt, stilstaan en nadenken over zijn handelen? Wat triggert deze reflectie? Wat is de aanleiding om te reflecteren? Bij Dewey is de trigger voor een reflectieve ervaring ‘perplexiteit, verwarring, twijfel omdat men in een incomplete situatie verwikkeld is waarvan het volledige karakter nog niet is bepaald’ (Dewey, 1916, p. 150). De aanleiding voor reflectie is dus dat je verbaasd bent over iets en wil uitpuzzelen hoe dat zit.

Dilemmareflectie

Wat is het? Om je positie in de maatschappij te bekijken en de vragen te beantwoorden die je in tweestrijd bracht. OF een tweestrijd in je hoofd aan te brengen, om je zo te verplichten een standpunt in te nemen en je handelen daaraan te koppelen.

Hoe doe je het?

Hieronder een korte tekst, zal er later wellicht nog aanvulling op maken. De vragen waar je aan kan denken zijn:

Vragen die gaan over wat er is gebeurd.

  • Wat is de situatie waarin het dilemma zich afspeelt.

Vragen die gaan over de standpunten.

  • Wat zijn de gebruikelijk manieren van naar het dilemma kijken?
  • Wie kijkt er op welke manier naar?
  • Als je naar beroepsgroepen kijkt die een specialistische blik hebben, wat zeggen die dan. Bijvoorbeeld een arts, een advocaat, een bankier.
  • Waarom is dat hier anders?
  • Waar past het niet? In je persoonlijke waarde en normen, in die van de cultuur waarin je bent opgegroeid, in de ….

Welke argumenten zijn er om een keuze te maken in het dilemma?

  • Argumenten voor, neutraal of tegen.

Welke afwegingen laat jij belangrijker zijn dan anderen en hoe ziet je beslissing er uit?

  • Hier zou ik een pro/con matrix maken, of ieder andere besluitvorming tool gebruiken. Een serie daarvan ga je hier vinden.

<insert>

Driehoeks reflectie

Wat is het? Je denkt hierbij aan drie zaken: Verbinding, Verbanden en Relaties. De gedachte is dat je als mens steeds bezig bent informatie te verwerken.

Hoe doe je het?

Stap 1. Neem een feit

Stap 2. Verdeel onder verschillende mensen/groepen, we noemen die de ‘betekenis verleners’.

Stap 3. Reflecteer door op verschillende manier naar een feit te kijken.

Kernkwadranten van Ofman

Wat is het? Kernkwaliteit, geeft als je het teveel doet een Valkuil, geeft een Uitdaging en als je daar teveel van krijgt is het een Allergie.

Hoe doe je het? Bergen materiaal hierover op het internet.

RR denkt: een van mijn favorieten. Iets om elk jaar een keer te doen.

Kernreflectie

Wat is het? Een methode waarbij aan het eind je kan concluderen of je ‘effectief functioneert’. Of alles opgeleid is, in functie van mekaar werkt. Dit is mijn wat kort door de bocht uitleg.

Een andere manier van zeggen is dat dit helpt naar je kern te gaan en dat geeft je motivatie om in actie te schieten.

Hoe doe je het?

Door te reflecteren op verschillende niveaus, en wel de volgende:

Omgeving, Gedrag, Vaardigheid, Overtuigingen, Identiteit, Betrokkenheid (of jouw missie) en De kern, met kernkwaliteiten. Zie ook Korthagen (2001), overal op het internet te vinden.

Lijnreflectie

Wat is het?  De naam zegt het al wat, zit er lijn in de manier waarop je handelt. De methode die je gebruikt, is die een soort van logisch. Het komt van Procee en Visscher-Voerman en zoekt naar de ideale actor, het ideale proces, en de ideale uitkomst (Procee & Visscher-Voerman, 2004; Benammar e.a., 2006). Het opstellen van je portfolio, wanneer heb je daar de meeste zin in het meeste plezier in?

Hoe doe je het? Dit is een reflectiemethode die je alleen doet, dat is ook wel eens leuk. Het is een gedachte oefening.

Metafoorreflectie

Wat is het? Een reflectie op jezelf. Je zet wat je zeit om in beeldspraak. Een metafoor zegt niet letterlijk wat je eigenlijk bedoelt, het neemt een omweg. Hierdoor stel je andere in staat op jouw beeld, op jouw metafoor in te gaan, het bespreekbaar te maken en te laten gebeuren, laten zien, dat er verschillende manieren zijn waarop je naar iets kan kijken en er van kan vinden.

Hoe doe je het?

Stap 1. Een persoon, iemand die iets inbrengt verteld zijn verhaal zonder dat die onderbroken wordt. Het is bijvoorbeeld een actuele ervaring die je verteld in een paar zinnen.

Stap 2. Deelnemers stellen vragen om een verheldering te krijgen op de inhoud, dus zonder dat in de vraag een waarde oordeel mag zitten.

Stap 3. Deelnemers gaan uiteen in groepen en bekijken de situatie en maken er een metafoor bij. Een plaatje halen ze van internet of tekenen die op een stuk papier.

Stap 4. De inbrenger kijkt naar de metaforen, geeft een eerste reactie. En schrijft eventueel mee en bepaalt daarna zelf wat die er mee gaat doen.

Ook kan:

Stap 5. De groep gaat weer uiteen en schrijft in een zin op wat ze vinden van hoe de inbrenger heeft gereageerd op de metafoor. Wat zegt het over die zijn manier van omgaan met input, met zijn gedrag, hoe zou dat zijn voor zijn functioneren in een team of als leidinggevende, hoe stuurt die cultuur in de firma daarmee aan, etc.

Stap 6. Feedback terug van de inbrenger naar de groep.

RR denkt: pfff… dit lijkt me een hele boterham aan werk…. Maar je kan het ook korter doen! Zelf gebruik ik veel metaforen, teveel krijg ik wel eens te horen en daarmee niet meer effectief. Maar dus, heb je metaforen nodig, een leuk plaatje dat je uitdaging/reflectie een beeld geeft, vraag me.

Puntreflectie

Wat is het? Een methode waarin je visualiseert waar je naartoe wil werken.

Hoe doe je het?

Stap 1. Kies iemand met wie je de reflectie wil doen.

Stap 2. Formeer leerpunten die uit de situatie die je gaat schetsen te halen zijn.

Stap 3. Elke vraag is een extern punt en daar ga je naartoe werken.

<insert plaatje>

ervaring in een ster, dan reflectieruimte in een koker en dan een extern punt.

Re-framen

Wat is het? Je verandert het kader en daardoor creëer je meer positieve keuzemogelijkheden. Je gedrag waar je op reflecteert, heeft veel meer kansen in andere situaties goed te zijn. Wat een kader heeft Context, Gedrag en Intentie.

Jip en Janneke taal: ontslagen worden kan je ziet als een trap op je kont of een duwtje in de rug (favoriete uitspraak van Rudolph)

Hoe doe je het? Hier later nog meer, want kan hier een hele cursusitem van maken. Voor nu in kort wat je doet.

Reframen van context

‘Nadenken lukt beter met een sigaar.’ Of ‘nadenken heeft alleen rust nodig.’

Reframen van je taal gebruik.

‘Ik ben een jobhopper, elk jaar wat anders’ of ‘ik maak carrière’.

RR denkt: dit is mijn favoriete onderwerp en gesprek met mensen. Zoals Ollie B Bommel zou zeggen: ‘Het denkraam’ en het uitzicht.

<hier nog invullen en evt link naar Cognitieve Behaviorial ….>

Reflectiecirkel van Korthage

Zie bij Spiraalreflectie

Handelen, Terugblikken, Bewustwording, Alternatieven, Uitproberen.

Scenarioreflectie

Wat is het? Opstellen van de gevolgen van je handelen. En kiezen welke uitkomst je zou willen en daar dan je handelen aan verbinden/aanpassen.

Hoe doe je het? Hieronder de kort door de bocht aanpak. Te doen alleen of in een groep

Stap 1. Lijst je prioriteiten, je waardes uit.

Stap 2. Schrijf op waar je over 5 jaar wil zijn met je prive en werk.

Stap 3. Match die twee.

Stap 4. Zet er de waarschijnlijkheid achter zoals jij die inschat dat zal gebeuren.

Stap 5. Ondervraag dit. En zet er scenario’s op. Neen een besluit.

Stap 6. Beschrijf de acties die nu nodig zijn.

Spiraalreflectie

Wat is het? Je werkt in een spiraal, je start met een eerste vraag, daar zet je acties op, dan ga je het uitvoeren en bekijkt hoe dat gaat, dan besluit je de acties aan te passen, dat ga je in een actie zetten en weer uitvoeren, daarop reflecteer je weer enzovoortenzovoort.. Als een spiraal die steeds groter wordt en het eindigt nooit.

Hoe doe je het? Ik beschreef het al hierboven. Zal tzt er een plaatje van maken.

Korte versie is: stap 1. Handel, stap 2. Kijk terug, stap 3. Wordt bewust van wat je deed, stap 4. Ontwikkel alternatieven, stap 5. Probeer dat alternatief uit en ga de cirkel rond en begin weer bij stap 1.

Note: deze cirkel wordt denk ik geclaimde door Korthage, maar ook Gibb’s zie je op internet terug als uitvinder in 1988 als reflectie om te leren van ervaring. Gibbs heeft als cirkel: Omschrijving, Gevoelens, Evaluatie, Analyse, Conclusie, Actie plan.

<insert plaatje>

STARR

Wat is het? Situatie, Taak, Actie, Resultaat, Reflectie

Hoe doe je het? Het internet is bezaaid met uitleg hierover. Dat is een betere plek dan dat ik wat schrijf erover.

Successreflectie

Een aanpak om je methode onder de loupe te nemen.

Theorie van Creativiteit

De Amerikaanse systeem- denker en componist Robert Fritz (1984, 1991, 1999) heeft een theorie van creativiteit ontwikkeld, waarmee hij het creëren, het maken van iets tastbaars bedoelt. Het actieve maken van iets wat daarvoor nog niet bestond, komt voort uit de ‘structurele spanning’ tussen de visie en de huidige werkelijkheid (figuur 2).

Vier F’s van reflectie

Wat is het? Facts, Feelings, Findings, Future.

Hoe doe je het?

Zoek zelf verder op bij de auteur hiervan, Dr Roger Greenaway.

Vijf loopbaancompetenties

Dit is niet echt een reflectie tool, maar heeft wel reflectie als onderdeel in een aardige opsomming. Het zijn de vijf loopbaancompetenties van Kuijpers die een richting geven voor een studietraject. De vijf competenties zijn Kwaliteitenreflectie, Motievenreflectie, Werkexploratie, Loopbaansturing en Netwerken. Twee van de vijf gaan dus over reflecteren.

Vijf R’s van reflectie

Wat is het? Reporting, Responding, Reasoning, Relating, Reconstructing.

Hoe doe je het? Simpel de Rs volgen denk ik. Ik hou wel van lijstjes, ga deze eens uitproberen in een les item te krijgen.

Waarderend Onderzoek aanpak

Wat is het? De goede dingen die je doet gebruiken, de andere laten liggen. De goede dingen brengen je in een flow denk ik dus geef daar aandacht aan, want dat geeft je energie.

Hoe doe je het? Hieronder de RR kort door de bocht versie

Stap 1. Draai een filmpje af in je hoofd en schrijf in telegram stijl de momenten op je een fijn gevoel had.

Stap 2. Neem de tijd te analyseren wat de omstandigheden waren, welk ‘bril’ had je op, met welk onderwerp was je bezig.

Stap 3. Besluit dat je dit wil herhalen zo veel mogelijk en schrijf op wat de drempels zijn daar te komen en wat je nodig hebt er te blijven.

Extra leeswerk

Immanuel Kant is een van de grondleggers van Reflecteren zo las ik. Het is dan gebaseerd op zijn gedachte dat er drie vermogen van de menselijk geest zijn: Verstand, Oordeelsvorming en Rede.

Verstand, dit zorgt voor logica en wetmatigheden, theorie en concept. Dit gebruik je om je ervaringen te ordenen. Zonder verstand is er geen kennis of wetenschap mogelijk. Maar dat alleen is niet genoeg om te kunnen functioneren, je hebt oordeelsvorming nodig.

Oordeelvorming, is een iets dat niet aangeleerd kan worden, maar wel geoefend. Welke regels, wetten en theorie past het best is wat je hier doet.

Jip en Janneke uitleg/versie: Pas nadat je, samen met een docent, beOordeeld hebt welke hoofdvraag er is, kan je gaan kiezen voor welk Verstand je er van moet gaan hebben.

Rede, <nog invullen>

Lees daarover wat verder.

Bronnen lijst

Moet ik nog eens helemaal in correct APA zetten….

  • Benammar, K. (2007). Beginnen met het doel. In: P.G. Kroeger & J. Zondag (eds.) Kennis loont 2007-2011. Den Haag: Dutch University Press
  • Benammar, K., Van Schaik, M., Sparreboom, I., Vrolijk, S. & Wortman, O. (2006). Reflectie- tools. Den Haag: Lemma.
  • Boud, D., Cressey, P. & Docherty, P. (eds.) (2006). Productive Reflection at work. Londen: Routledge.
  • Boud, D., Keogh, R., Walker, D. (eds.) (1985). Reflection: Turning Experience into Learning. Londen: Routlegde Falmer.
  • Cooperrider, D.L. & Whitney, D. (2000). A Positive Revolution in Change: Appreciative Inquiry. http://connection.cwru.edu/ai/uploads/whatisai.pdf.
  • Dewey, J. (1910). How we think. Boston: Heath.
  • Fritz, R. (1991). Creating. New York: Fawcett Columbine.
  • Kolb, David (1984). Experiential learning. Engelwood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
  • Korthagen, F. (2001). Linking Practice and Theory. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
  • Procee, H. (2006). Reflecteren in het onderwijs. Filosofie en Praktijk 27 (6) 29-42.
  • Reflectietool.nl
  • Schön, D. (1983). The Reflective Practitioner. San Francisco: Jossey-Bass.
  • Whitney, D. & Trosten-Bloom, A. (2003). The Power of Appreciative Inquiry. San Francisco: Berrett-Koehler.

Wwww.arteveldenhogeschool.be/studielicht/node/95/